Europejskie Dni Dziedzictwa 2026
Bezpłatny wstęp do muzeum 19 i 20 września 2026 r., spotkanie pt. „Budowniczowie ludowych instrumentów muzycznych” oraz projekcja filmów dokumentalnych, czyli Europejskie Dni Dziedzictwa w Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu.
Europejskie Dni Dziedzictwa – bezpłatny wstęp do Muzeum
Zgodnie z jedną z głównych idei Europejskich Dni Dziedzictwa, by ułatwić dostępu do zasobów, dóbr, obiektów i wydarzeń tworzących dziedzictwo – w sobotę i niedzielę, 19–20 września 2026 roku Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu zapewni odwiedzającym bezpłatny wstęp na wszystkie wystawy stałe.
Spotkanie pt. „Budowniczowie ludowych instrumentów muzycznych”
W niedzielę, 20 września 2026 roku, o godz. 12:00 odbędzie się spotkanie popularnonaukowe pt. „Budowniczowie ludowych instrumentów muzycznych”. Podczas spotkania przybliżone zostaną sylwetki budowniczych ludowych instrumentów muzycznych – zarówno dawnych mistrzów, jak i twórców, którzy w drugiej połowie XX i w XXI wieku kontynuują tradycję budowania instrumentów w różnych regionach Polski. Zaprezentowane zostaną także instrumenty należące do różnych grup instrumentologicznych. Spotkanie będzie połączone ze zwiedzaniem wystaw instrumentologicznych Muzeum.
Filmy dokumentalne w Europejskie Dni Dziedzictwa
Przez cały weekend w Sieni Radziwiłłów szydłowieckiego zamku prezentowane będą krótkometrażowe filmy dokumentalne o współczesnych budowniczych ludowych instrumentów muzycznych, które zostały zrealizowane przez Muzeum w czasie prac badawczych.
Budowanie ludowych instrumentów muzycznych – zanikająca tradycja
Temat tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu” w zakresie dbałości o znikające tradycje i zawody jest głęboko wpisany w misję Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu.
Wytwarzanie tradycyjnych instrumentów muzycznych to część dziedzictwa kulturowego łącząca aspekt materialny i niematerialny, przez to wymagająca zróżnicowanych form dokumentowania i ochrony.
Na zanik szczególnie narażony jest niematerialny wymiar tradycji budowania instrumentów, między innymi z powodu charakterystycznego dla niego sposobu transmisji wiedzy – odbywającej się przede wszystkim w relacji mistrz–uczeń, w formie ustnej i praktycznej, rzadko poddawanej zapisowi, czy jakiejkolwiek innej formie utrwalenia.
Gromadząc i badając polskie ludowe instrumentarium muzyczne oraz popularyzując wiedzę na jego temat, Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych w Szydłowcu przywiązuje dużą wagę do dokumentowania dorobku, wiedzy i warsztatu budowniczych instrumentów.
Najważniejszymi działaniami w tym zakresie są realizowany od wielu lat przez Muzeum program dokumentacji działalności współczesnych budowniczych ludowych instrumentów muzycznych w formie audiowizualnej oraz organizacja Ogólnopolskiego Konkursu na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych.
Instytucja systematycznie prowadzi badania terenowe, których celem są dokumentacja i archiwizacja technik wytwórczych i losów twórców ludowych — zarówno mistrzów, jak i mniej znanych artystów-rzemieślników.
Organizowany przez Muzeum od 1985 roku Ogólnopolski Konkurs na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych jest ważnym narzędziem aktywizującym środowisko budowniczych instrumentów. Działanie służy aktualizacji listy i biogramów wytwórców związanych z wykonywaniem tradycyjnych instrumentów muzycznych. Sprzyja popularyzacji wiedzy o twórcach i ich dorobku wśród szerokiego grona odbiorców.
Obecnie trwa siódma edycja Ogólnopolskiego Konkurs na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych, której efekty będzie można oglądać od grudnia na wystawie czasowej w Muzeum. Prace nagrodzone w poprzednich edycjach konkursu znajdują się także na wystawach stałych.
Kolekcja i wystawy instrumentologiczne
W kontekście ochrony materialnego dziedzictwa kulturowego związanego z tradycją wytwarzania ludowych instrumentów muzycznych, do najistotniejszych rezultatów wieloletniej działalności Muzeum należą: największa kolekcja tego typu obiektów w kraju oraz nowoczesne wystawy stałe o tematyce instrumentologicznej.
Szczególne miejsce zajmuje wystawa „Instrumenty… – zobaczyć i usłyszeć tradycję”, która w całości poświęcona jest ludowemu instrumentarium. Ukazuje je w podziale na składy kapel charakterystyczne dla różnych regionów Polski oraz w podziale według źródła dźwięku (aerofony, chordofony, idiofony, membranofony). Wystawa daje możliwość przyjrzenia się różnorodności ludowego instrumentarium oraz jego bogactwu pod względem estetycznym i technicznym.
Wystawa „Magia instrumentów. Osobliwości inwencja trzygłosowa”, mieszcząca się w najstarszych komnatach szydłowieckiego zamku, przybliża instrumenty charakterystyczne dla czasów świetności rezydencji. Prezentuje m.in. chordofony smyczkowe, zestawiając instrumenty wykonane przez lutników z instrumentami zbudowanymi przez amatorów.
Wykonane przez twórców nieprofesjonalnych instrumenty dęte blaszane można odnaleźć na ekspozycji „Forte, fortissimo”. Prowizoryczne instrumenty dęte blaszane – składaki i samoróbki – o nietypowych kształtach i rozwiązaniach technicznych, umieszczone zostały w oddzielnej gablocie w Eksperymentarium „Fanfara”.
Przyszłość przeszłości – nowe technologie w pracy nad zachowaniem i popularyzowaniem dziedzictwa
Muzeum w zakresie dokumentacji i popularyzacji dziedzictwa sięga po nowoczesne narzędzia i technologie. Te najlepiej widoczne wspierają prezentację zbiorów i aranżację przestrzeni ekspozycyjnej, zmieniając – poprzez aplikacje, gry itp. – biernego widza w aktywnego uczestnika.
Przykładem transformacji dokumentacji zgromadzonej w toku prac badawczych i konkursowych Muzeum w trwale dostępny, ustrukturyzowany zasób cyfrowy – są serwisy internetowe przegotowane przez muzeum oraz platformy cyfrowe, na których prezentuje swoje zbiory. Stanowią formę zabezpieczenia wiedzy komplementarną wobec zbiorów fizycznych i wystaw stacjonarnych.
Do najważniejszych należą:
- strona internetowa poświęcona instrumentom dudowym (dudy.muzeuminstrumentow.pl)
- wystawy wirtualne (link Google Arts&Culture)
- wirtualne spacery po wystawach
- bazy danych
Nowe technologie wykorzystywane są przez Muzeum do zachowania, archiwizowania i popularyzacji dziedzictwa związanego z budownictwem instrumentów muzycznych. Nagrania audio i wideo pozwalają dokumentować gotowe instrumenty, a także proces ich powstawania, stosowane techniki, narzędzia i wiedzę budowniczych. Część z nich, w formie krótkich filmów dokumentalnych, jest dostępna poprzez konta Muzeum w mediach społecznościowych.
Jednym z działań, które zrealizowane zostało z wykorzystaniem nowych technologii – dokumentującym działalność budowniczych instrumentów, jest prowadzona przez Muzeum od 2023 roku strona internetowa poświęcona Ogólnopolskiemu Konkursowi na Budowę Ludowych Instrumentów Muzycznych (okblim.muzeuminstrumentow.pl). Strona przybliża dokonania budowniczych i sylwetki laureatów konkursu. Do jej stworzenia wykorzystano m.in. scyfryzowane materiały archiwalne, wcześniej dostępne jedynie dla pracowników Muzeum.
Wykorzystanie technologii cyfrowych umożliwia dokładniejsze i pełniejsze utrwalanie zarówno materialnych, jak i niematerialnych aspektów tradycji związanych z budową instrumentów. Powstające zasoby mogą być wielokrotnie wykorzystywane w działaniach badawczych, edukacyjnych, popularyzacyjnych i promocyjnych za pośrednictwem różnych kanałów komunikacji, tworząc przestrzeń do poznawania i interpretacji przez szerokie grono odbiorców.
Europejskie Dni Dziedzictwa
Europejskie Dni Dziedzictwa są częścią wspólnej inicjatywy Rady Europy i Unii Europejskiej (European Heritage Days), w której uczestniczy 50 państw, sygnatariuszami Europejskiej konwencji kulturalnej. Zostały ustanowione w 1991 roku, a w 1993 włączyły się w ich organizację pierwsze polskie instytucje.
Więcej o EDD