Siedziba Muzeum

Muzeum Ludowych Instrumentów Muzycznych mieści się w szydłowieckim zamku, jednej z najpiękniejszych wczesnorenesansowych rezydencji magnackich. Zamek otoczony fosą, wzniesiony  został na sztucznie usypanej wyspie w rozlewisku rzeki Korzeniówki. W XIII wieku istniało tu prawdopodobnie grodzisko z wałem ziemno-drewnianym, a opodal wieś służebna Szydłowiec. Ziemie te były domeną rodu Odrowążów. Pod koniec XIV w. Szydłowiec przypadł bocznej linii rodu, wywodzącej się z Chlewisk, a jej przedstawiciele – bracia Sławko i Jakub – od nazwy miejscowości przyjęli nazwisko Szydłowieckich.

Syn Jakuba – Stanisław,  kasztelan radomski, starosta krakowski i marszałek dworu Kazimierza Jagiellończyka  w latach 1470-1480 w miejscu grodu wzniósł kamienny gotycki zamek, zachowany do dziś w skrzydle północnym. Był to czterokondygnacyjny budynek na planie prostokąta. Na piętro wchodziło się z dziedzińca po drewnianych schodach zewnętrznych. Wtedy powstała też oskarpowana wieża bramna. Całość otoczono murem obronnym.

Dalsze dzieje zamku związane są z Mikołajem Szydłowieckim, synem Stanisława, podskarbim wielkim koronnym. W latach 1515-1526 rozbudował siedzibę do formy czworoboku zamkniętego murem kurtynowym, prawdopodobnie według planów Franciszka Della Lora, twórcy wawelskiego dziedzińca krużgankowego. Wspaniałość architektury, wystroju kamieniarsko-malarskiego i bogactwo wnętrz dorównywały najświetniejszym ówczesnym rezydencjom. Elewację nowego skrzydła wschodniego i podwyższonej wieży ozdobiono czerwono-niebieskim gzymsem kamiennym oraz fryzem w formie plecionki z rozetami, wykonanymi w technice sgraffita. Dekoracja sgraffitowa wypełniła też trójkątne szczyty tego skrzydła. Naroża budynku miały malowane bonie, okna otrzymały kamienne obramienia o bogatych profilach i krzyżowych podziałach. Zewnętrznej okazałości odpowiadał wystrój wnętrz: profilowane portale, belkowo-kasetonowe stropy, malowane fryzy, piece z wielobarwnych kafli i posadzki z dwubarwnych płytek ceramicznych. Polichromię przypisuje się malarzom zatrudnianym przez Szydłowieckich: Stanisławowi Samostrzelnikowi i znanemu tylko z imienia Piotrowi.

Poprzez małżeństwo córki Krzysztofa Szydłowieckiego z Mikołajem Radziwiłłem Czarnym w 1548 roku zamek przeszedł na własność litewskiego rodu Radziwiłłów i pozostawał w jego posiadaniu do 1802 roku. Zamek był cały czas rozbudowywany i upiększany. Zbudowano m. in. piętrową loggię między wieżyczkami, w narożnikach budynku pseudobastiony, które na poziomie drugiego piętra pełnią rolę tarasów widokowych. Wzbogacono też otoczenie zamku. W zwierzyńcu na wschód i południowy zachód po obu stronach fosy postawiono rzeźby z szydłowieckiego piaskowca. Ostatnia właścicielka zamku, Anna z Zamoyskich Sapieżyna, kupiła dobra szydłowieckie na publicznej licytacji w 1802 roku i  na nowo urządziła wnętrza zamku. Powstała wtedy empirowa dekoracja saloniku na drugim piętrze skrzydła wschodniego. Między zamkiem a miastem urządzono ogród spacerowy o charakterze krajobrazowo-romantycznym, zwany angielskim.

W 1828r. księżna sprzedała dobra szydłowieckie skarbowi Królestwa Polskiego. Zamek niszczał od lat 30-tych XIX wieku, użytkowany przez dzierżawców jako skład zboża i piwa. W czasie II wojny światowej wpisał się w tragiczną historię polskich Żydów: na dziedzińcu gromadzono ich przed wywiezieniem do Treblinki. Odbudowa zamku po wojnie nastąpiła w latach 60-tych XX wieku. Ponowna renowacja została przeprowadzona w latach 2013-2014.

Fot. Zofia Radwańska

Wielkość czcionki
Kontrast